بورس کالای ایران، بازاری قانونمند، شفاف و مطمئن

دستورالعمل معاملات کالا و اوراق بهادار مبتنی بر کالا در بورس کالای ایران

مرجع تصویب: شورای عالی بورس، تاریخ تصویب 1389/07/05

فصل اول: تعاریف و اصطلاحات

ماده1: اصطلاحات و واژه‏هایی که در این دستورالعمل به کار رفته است دارای معانی زیر می‏باشد:

1. اتاق پایاپای: واحدی است که وظیفه تسویه و پایاپای کردن قراردادهای معامله شده در بورس را بر عهده دارد.

2. بورس: شرکت بورس کالای ایران (سهامی عام) است.

3. بهترین سفارش خرید: سفارش خرید با بیشترین قیمت است.

4. بهترین سفارش فروش: سفارش فروش با کمترین قیمت است.

5. تقاضا: اعلام آمادگی برای خرید کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا از طریق کارگزار خریدار طبق مقررات بورس است.

6. خطای مجاز[1] تحویل: عبارت است از میزان مجاز تفاوت وزن کالای تحویلی نسبت به کالای معامله شده که برای هر کالا توسط هیات پذیرش تعیین و در قالب امیدنامه منتشر می‏گردد.

7. جلسه رسمی معاملات: دوره زمانی معین که معاملات کالاها و یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا طبق مقررات این دستورالعمل در آن انجام می‏شود.

8. حداقل تغییر قیمت سفارش: کمترین مقدار مجاز تغییر قیمتی سفارش‏های ثبت شده در سامانه معاملاتی است.

9. حداقل خرید: کمترین مقدار از هر کالاست که یک کارگزار می‏تواند در بورس خریداری نماید.

10. حداقل خرید جهت کشف نرخ: مقدار یا درصدی از عرضه هر نماد معاملاتی در بورس است که طبق مقررات باید معامله گردد تا نرخ کشف شده مورد تایید بورس قرار گیرد.

11. حداقل عرضه: کمترین مقدار مجاز عرضه در هر نماد معاملاتی طبق مقررات است.

12. حداکثر افزایش عرضه: میزان معینی از حجم کالا است که عرضه‌کننده مجاز به افزایش عرضه خود طی جلسه معاملاتی، حداکثر تا آن میزان می‏باشد.

13. حداکثر خرید: بیشترین مقدار مجاز خرید از هر نماد معاملاتی توسط یک کارگزار و یا یک مشتری طی یک جلسه معاملاتی، حسب مقررات است.

14. حراج: سازوکاری برای دادوستد کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا است که برپایه انطباق سفارش‏های خرید و فروش مشتریان و با در نظرگرفتن اولویت‌های مقرر در این دستورالعمل است انجام می‏شود.

15. سامانه معاملاتی: سیستم رایانه‌ای است که عملیات مربوط به معاملات از قبیل ورود و ثبت سفارش‏های خرید و فروش، تطبیق سفارش‏ها و در نهایت انجام معاملات از طریق آن صورت می‏گیرد.

16. سفارش: درخواست خرید یا فروش کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالاست که توسط مشتری به کارگزار ارایه می‏شود.

17. حوادث غیرمترقبه[2] : شرایطی است خارجی، غیرقابل اجتناب و غیرقابل پیش‌بینی که در نتیجه وقوع آن متعهد اعم از خریدار و فروشنده قادر به انجام تعهد خود نباشد.

18. رینگ داخلی: جلسه معاملاتی بورس برای معامله کالاهایی می‏باشد که مقصد آن‏ها صرفاً بازار داخلی است.

19. رویه تسهیم به نسبت: شیوه تخصیص کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالاست که مطابق آن کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالای تخصیص یافته به هر سفارش، معادل حجم سفارش ثبت شده تقسیم بر کل سفارش‏های ثبت شده، ضربدر کل کالا

یا اوراق بهادار مبتنی بر کالای قابل عرضه است.

20. عرضه: اعلام آمادگی برای فروش کالا و یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا از طریق کارگزار فروشنده طبق مقررات است.

21. قرارداد: توافقی مبتنی بر خرید و فروش مقدار معینی کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا میان خریدار و فروشنده که از طریق کارگزاران فروشنده و خریدار در بورس انجام می‏شود.

22. قرارداد جز: بخشی از قرارداد است که بر مبنای تخصیص کارگزار ایجاد می‏گردد.

23. قیمت پایه: قیمت مشخصی است که کارگزار فروشنده در درخواست خود برای عرضه هر کالا اعلام می‏نماید و پس از تایید بورس در اطلاعیه عرضه قید می‏گردد.

24. قیمت پیشنهادی: قیمتی است که توسط کارگزار در جریان حراج وارد سامانه معاملاتی می‏گردد.

25. قیمت پایانی: قیمتی است که براساس میانگین موزون قیمت معاملات انجام شده برای هر نماد معاملاتی در پایان هر جلسه رسمی معاملاتی توسط بورس محاسبه و اعلام می‏گردد.

26.کارگزار: شخص حقوقی است که پس از اخذ مجوزهای لازم و پذیرش در بورس طبق مقررات، کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا را برای دیگران و به حساب آن‏ها معامله می‏نماید.

27. کارگزار/ معامله گر: شخص حقوقی است که پس از اخذ مجوزهای لازم و پذیرش در بورس طبق مقررات، کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا را برای دیگران و به حساب آن‏ها و یا به نام و حساب خود معامله می‏نماید.

28. کد تجمیعی: کد معاملاتی است که برای ورود هم‏زمان سفارش‏های خرید هم قیمت چند مشتری توسط کارگزار، در سامانه معاملاتی تعریف می‏گردد.

29.گواهینامه انجام معامله: سندی است که درپایان معاملات، پس از تایید کارگزار خریدار و فروشنده و ناظر معاملات از طریق سامانه معاملاتی به اتاق پایاپای ارسال می‏گردد.

30.محموله: مقداری از کالاست که سفارش‏های وارده بایستی مضرب صحیحی از آن باشد.

31.محدوده نوسان قیمت پایه: حداکثر مجاز تغییر قیمت پایه یک نماد معاملاتی نسبت به آخرین قیمت کشف شده برای آن است.

32.محدوده نوسان قیمت مجاز: حداکثر تغییرات قیمت سفارش‏ها و معاملات نسبت به قیمت پایه‌است.

33.مشتری: شخصی است که متقاضی خرید یا فروش کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا در بورس می‏باشد.

34.معامله: خرید یا فروش کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا که در بورس پذیرفته شده است.

35.ناظر معاملات: شخص یا اشخاص حقیقی از بین کارکنان بورس می‏باشند که توسط مدیرعامل بورس منصوب شده و بخشی از مسوولیت‏های مدیرعامل بورس در خصوص نظارت بر حسن انجام معاملات طبق مقررات، رسما به ایشان تفویض می‏گردد.

36.نماد معاملاتی: شناسه‌ای است که توسط بورس برای هر یک از کالاها یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا به صورت منحصر به فرد در سامانه معاملات تعریف می‏شود. این شناسه می‏تواند به صورت حرف، عدد یا ترکیبی از هر دو باشد.

37.واحد پایه تخصیص: کمترین مقدار جهت تخصیص در هر نماد معاملاتی است که تخصیص‌های کارگزار به مشتریان باید مضرب صحیحی از آن باشد.

فصل دوم: ضوابط عمومی انجام معامله

ماده2: کلیه معاملات در بورس باید براساس ضوابط این دستورالعمل و در جلسه رسمی معاملات انجام شود.

تبصره: انجام معاملات در خارج از جلسه رسمی معاملات منحصراً با تصویب هیات مدیره سازمان و طبق شرایط تعیین شده توسط آن امکان‌پذیر است.

ماده3: روزهای انجام معامله، ساعات شروع و پایان و تعداد جلسات رسمی معاملات برای کلیه کالاها و اوراق بهادار مبتنی بر کالای پذیرفته شده توسط هیات مدیره بورس تعیین و ابلاغ می‏گردد.

تبصره: تغییرات در موارد موضوع این ماده، حداقل 3 روز کاری قبل از اعمال باید توسط بورس اطلاع‌رسانی شود.

ماده4: مدیرعامل بورس می‏تواند ساعات شروع، خاتمه و طول جلسه رسمی معاملات را در صورت بروز اشکالات فنی تغییر دهد. این تغییرات باید به نحو مقتضی اطلاع‌رسانی شود. بورس باید مستندات مربوط به اشکالات فنی را در سوابق معاملات خود نگهداری نموده و حسب درخواست به سازمان ارایه نماید.

ماده5: معاملات بورس باید همواره بر مبنای رقابت و به یکی از روش‏های حراج انجام شود. اجرای سفارش‏ها براساس اولویت قیمت و در صورت تساوی قیمت‌ها براساس اولویت زمانی ورود سفارش به سامانه معاملاتی خواهد بود.

تبصره1: در معاملات به روش حراج حضوری در صورتی که کارگزار فروشنده دارای تقاضای خرید با قیمتی برابر تقاضای سایر کارگزاران باشد، اولویت انجام معامله با سایر کارگزاران خواهد بود.

تبصره2: هیات مدیره بورس می‏تواند علاوه بر اولویت‌های مذکور در این ماده، اولویت‌های دیگری را جهت تصویب به هیات مدیره سازمان پیشنهاد نماید. اولویت‌های مذکور نباید اصول منصفانه و رقابتی بودن معاملات در بورس را نقض نماید. در صورت تصویب سازمان تغییر مذکور حداقل 3 روز کاری قبل از اعمال باید توسط بورس اطلاع‌رسانی شود.

ماده6: معاملات کالاها و اوراق بهادار مبتنی بر کالا در رینگ داخلی بر مبنای ریال ایران انجام می‏شود. تغییر واحدپولی معاملات با تصویب هیات مدیره بورس و اطلاع‌رسانی آن قبل از اعمال امکان‌پذیر می‏باشد.

ماده7: معاملات کالا و اوراق بهادار مبتنی بر کالا در بورس، صرفاً از طریق سامانه معاملاتی بورس و توسط کارگزاران پذیرفته شده در بورس انجام می‏شود.

ماده8: بورس باید به تفکیک کالاها و یا اوراق بهادار مبتنی بر کالاهایی که در بورس عرضه می‏شود نماد معاملاتی مجزا تعریف نموده و بازار و تابلوی معاملاتی مربوط به هریک را مشخص نماید. معاملات نمادهای معاملاتی صرفاً در بازار و تابلو معین شده قابل انجام است.

تبصره: ضوابط تعریف نماد معاملاتی در بورس به تصویب هیات مدیره بورس خواهد رسید.

فصل سوم: انواع قراردادهای قابل معامله در بورس کالا

ماده9: انواع قراردادهای قابل معامله در بورس عبارتند از:

1. قرارداد نقدی: قراردادی است که براساس آن، پرداخت بهای کالای مورد معامله و تحویل آن در هنگام معامله و براساس دستورالعمل تسویه و پایاپای انجام می‏شود.

2. قرارداد نسیه: قراردادی است که براساس آن، کالا در هنگام معامله تحویل و بهای آن در تاریخ سررسید و براساس دستورالعمل تسویه و پایاپای پرداخت می‏گردد.

3. قرارداد سلف: قراردادی است که براساس آن، کالا با قیمت معین در زمانی مشخص در آینده تحویل گردیده و بهای آن در هنگام معامله و براساس دستورالعمل تسویه و پایاپای پرداخت می‏گردد.

4. قرارداد آتی: قراردادی است که فروشنده براساس آن متعهد می‏شود در سررسید معین، مقدار معینی از کالای مشخص را به قیمتی که الان تعیین می‌کنند بفروشد و در مقابل طرف دیگر قرارداد متعهد می‏شود آن کالا را با آن مشخصات خریداری کند و برای جلوگیری از امتناع طرفین از انجام قرارداد، طرفین به صورت شرط ضمن عقد متعهد می‏شوند مبلغی را به ‌عنوان وجه تضمین نزد اتاق پایاپای بگذارند و متعهد می‏شوند متناسب با تغییرات قیمت آتی، وجه تضمین را تعدیل کنند و اتاق پایاپای از طرف آنان وکالت دارد متناسب با تغییرات، بخشی از وجه تضمین هر یک از طرفین را به عنوان اباحه تصرف در اختیار دیگری قرار دهد و او حق استفاده از آن را خواهد داشت تا در سررسید با هم تسویه کنند.

5. قرارداد اختیار خرید: مطابق این قرارداد، خریدار اختیار، با پرداخت مبلغی حق پیدا می‏کند مقدار معینی کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا به قیمت معین در تاریخ معین از فروشنده اختیار خریداری کند و فروشنده اختیار، متعهد می‏شود در صورت درخواست خریدار اختیار، آن مقدار کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا را به قیمت مذکور به وی بفروشد.

6. قرارداد اختیار فروش: مطابق این قرارداد، خریدار اختیار، با پرداخت مبلغی حق پیدا می‏کند مقدار معینی کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا به قیمت معین در تاریخ معین به فروشنده اختیار بفروشد و فروشنده اختیار، متعهد می‏شود در صورت درخواست خریدار اختیار، آن مقدار کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا را به قیمت مذکور از وی خریداری کند.

تبصره1: سایر قراردادهای قابل معامله در بورس کالای ایران به پیشنهاد هیات مدیره سازمان به تصویب شورای عالی بورس خواهد رسید.

تبصره2: مقررات معاملات بندهای 4، 5، 6 این ماده در دستورالعمل‏های جداگانه‌ای به تصویب هیات مدیره سازمان خواهد رسید.

تبصره3: تسویه و پایاپای قراردادهای موضوع این ماده براساس دستورالعمل تسویه و پایاپای که به تصویب هیات مدیره سازمان خواهد رسید، انجام می‏شود.

فصل چهارم: اقدامات پیش از عرضه

ماده 10: کلیه قراردادهای قابل معامله در بورس صرفاً براساس کالاها یا اوراق بهادار مبتنی بر کالای پذیرفته شده تعریف می‏گردد. انجام معاملات کالاها یا اوراق بهادار مبتنی بر کالایی که طبق مقررات پذیرفته نشده‏اند، به هیچ وجه مجاز نمی‏باشد.

ماده 11: جهت عرضه کالاها در بورس، کارگزار عرضه‌کننده باید فرم سفارش فروش تکمیل شده توسط عرضه‌کننده را به همراه اطلاعات و مستندات زیر در قالب فرم اطلاعیه عرضه و حداکثر تا ساعت 12 ظهر روز کاری قبل از روز عرضه به بورس ارایه نماید:

1. مشخصات کالای قابل عرضه

2. حجم کالای قابل عرضه

3. حداکثر افزایش عرضه توسط عرضه‌کننده

4. نوع معامله، در معامله سلف ذکر سررسید تحویل کالا و در معامله نسیه ذکر شرایط پرداخت

5. قیمت پایه

6. تاریخ عرضه

7. نام عرضه‌کننده و تولیدکننده

8. نوع تسویه شامل نقدی یا اعتباری و در صورت تسویه اعتباری تعیین میزان دقیق بخش نقدی و اعتباری و همچنین ذکر اسناد مورد نیاز جهت تسویه

9. زمان‏بندی و مکان تحویل

10. نوع بسته‌بندی

11. سایر اطلاعات به درخواست بورس

تبصره: فرمت فرم‏های سفارش فروش و اطلاعیه عرضه توسط هیات مدیره بورس تصویب می‏شود.

ماده12: در صورتی که مستندات و مدارک موضوع ماده 11 طی مهلت مقرر و به صورت کامل به بورس ارایه گردد، بورس موظف است پس از حصول اطمینان از رعایت مقررات حداکثر تا ساعت 14 همان روز کاری، اطلاعیه عرضه را تایید و به اتاق پایاپای ارایه نماید. اطلاعیه عرضه در صورت اعلام موافقت اتاق پایاپای، حداکثر تا ساعت 16 روز کاری قبل از عرضه توسط بورس منتشر می‏شود.

تبصره: در صورت عدم تایید اطلاعیه عرضه، بورس مراتب را حداکثر تا ساعت 14 همان روز کاری به کارگزار عرضه‌کننده اعلام می‏کند.

ماده13: اطلاعیه عرضه منتشره توسط بورس باید حاوی اطلاعات زیر ‌باشد:

1. بندهای 1 تا 10 ماده 11 این دستورالعمل که به تایید بورس رسیده است.

2. محدودیت نوسان قیمت پایه

3. محدودیت نوسان قیمت مجاز در صورت وجود

4. واحد پایه تخصیص

5. حداقل خرید

6. حداقل خرید جهت کشف نرخ

7. حداقل تغییر قیمت سفارش

8. حداکثر خرید در صورت وجود

تبصره 1: بورس قبل از شروع هر جلسه معاملاتی ترتیب زمانی عرضه‌های آن جلسه را اعلام می‏نماید.

تبصره2: سایر اطلاعات عمومی کالا از جمله خطای مجاز تحویل، استاندارد کالا و هزینه انبارداری در قالب امیدنامه منتشر می‏شود. اطلاعات منتشره در قالب امیدنامه جز لاینفک اطلاعیه عرضه است.

ماده14: کلیه وظایف و تعهدات طرفین معامله صرفاً در چارچوب شرایط مندرج در اطلاعیه عرضه و مقررات می‏باشد و شرایط معامله پس از انتشار اطلاعیه عرضه قابل تغییر نمی‏باشد.

ماده15: پس از انتشار اطلاعیه عرضه توسط بورس، فروشنده نمی‏تواند از عرضه کالا در بورس خودداری نماید، مگر اینکه مراتب و دلایل انصراف خود را قبل از عرضه به بورس اعلام و موافقت بورس را اخذ نماید.

ماده16: در صورت انتشار آگهی فروش یا اعلام شرایط فروش کالا توسط عرضه‌کننده به هر نحو، اطلاعات مندرج در آن نباید با اطلاعیه عرضه منتشره توسط بورس مغایرت داشته باشد. در صورت مغایرت، اطلاعیه عرضه منتشره در سایت رسمی بورس مبنای انجام معامله می‏باشد.

فصل پنجم : مراحل انجام معامله

ماده17: معاملات در بورس به دو روش حراج حضوری و حراج پیوسته انجام می‏گیرد.

ماده18: مراحل انجام معاملات کالا به روش حراج حضوری به شرح زیر می‏باشد:

1. پیشگشایش: در این مرحله امکان ورود، تغییر یا حذف سفارش برای کارگزار خریدار وجود دارد و کارگزار فروشنده فقط باید عرضه خود را با قیمت پایه و حجم مندرج در اطلاعیه عرضه وارد نماید، لیکن در این مرحله معامله‏ای انجام نمی‏شود.

2. مظنهیابی: کلیه سفارش‏های فعال در پایان مرحله پیش‌گشایش به این مرحله منتقل می‏شود. شرایط این مرحله به شرح زیر می‏باشد:

1-2 - امکان ورود و حذف سفارش‏ها وجود ندارد.

2-2 - امکان افزایش حجم تقاضای خریداران و کاهش حجم عرضه فروشندگان وجود ندارد.

3-2 - فروشندگان صرفاً در زمان یک سوم ابتدایی دوره، امکان افزایش میزان عرضه را دارند.

4-2 - فروشندگان می‏توانند قیمت خود را حداکثر تا سطح قیمت بهترین سفارش خرید ثبت شده کاهش دهند.

5-2 - خریداران می‏توانند قیمت خود را حداکثر تا سطح قیمت بهترین سفارش فروش ثبت شده افزایش دهند.

6-2 - کاهش حجم هر سفارش خرید صرفاً قبل از برابری قیمت آن با قیمت بهترین سفارش فروش ثبت شده امکان‌پذیر است.

7-2 - چنانچه حجم عرضه بیشتر از مجموع تقاضاهایی باشد که قیمت فروشنده را پذیرفته‌اند، معاملات با قیمت فروشنده و به میزان مجموع تقاضاهای خریدارانی که قیمت فروشنده را پذیرفته‌اند، انجام می‏شود.

8-2 - چنانچه در پایان این مرحله هیچ خریداری قیمت فروشنده را نپذیرد امکان تجدید مرحله مظنه‌یابی صرفاً برای یکبار دیگر توسط ناظر معاملات وجود دارد.

3. رقابت: در صورتی که در پایان زمان مظنه‌یابی مجموع تقاضاهای خریدارانی که قیمت فروشنده را پذیرفته‌اند بیش از کل میزان عرضه باشد، سفارش خریداران مذکور وارد مرحله رقابت می‏گردد. شرایط این مرحله به شرح زیر می‏باشد:

1-3 - سفارش‏های فروشندگان قابل تغییر نمی‏باشد.

2-3 - خریداران حق تغییر حجم تقاضای وارده را ندارند.

3-3 - خریداران صرفاً می‏توانند قیمت تقاضای خود را افزایش دهند.

4-3 - در پایان مرحله رقابت، معاملات براساس اولویت‌های موضوع ماده 5 این دستورالعمل انجام خواهد شد.

5-3 - در صورتی که به دلیل وجود محدودیت نوسان قیمت مجاز، حجم تقاضاهایی که سقف قیمت مجاز را پذیرفته‌اند بیش از کل حجم عرضه باشد، عرضه به روش تسهیم به نسبت انجام خواهد شد. پس از تسهیم به نسبت، مقادیر تخصیص یافته به هر یک از کارگزاران نسبت به واحد پایه تخصیص، گرد می‏شوند.

4. نظارت: این مرحله پس از پایان زمان معاملات، جهت انجام اقدامات ناظر بازار از جمله تایید معاملات می‏باشد.

5. عرضه مازاد: در صورتی که حجم عرضه در پایان مرحله مظنه‌یابی از تقاضاهایی که قیمت عرضه‌کننده را پذیرفته‌اند بیشتر باشد، مازاد عرضه در این مرحله قابل معامله می‏باشد. خریداران می‏توانند با ارایه تقاضای خرید با قیمت معاملات انجام شده در پایان مرحله مظنه‌یابی، اقدام به خرید عرضه‌های مازاد نمایند. مرحله عرضه مازاد از پایان مرحله نظارت آغاز و حداکثر تا پایان زمانی از روز جاری معاملاتی که هیات مدیره بورس تعیین می‌کند ادامه می‏یابد.

شرایط معاملات عرضه مازاد به شرح ذیل می‏باشد:

1-5 - در صورتی که قسمتی از حجم عرضه اعلامی طبق اطلاعیه عرضه یا عرضه افزایش یافته در مرحله مظنه‌یانی معامله نگردد، این مازاد در سامانه معاملاتی باقی‏مانده و تا پایان مرحله عرضه مازاد قابل معامله می‏باشد.

2-5 - عرضه مازاد با پیشنهاد عرضه‌کننده و موافقت بورس می‏تواند تا پایان روز کاری قبل از روز عرضه بعدی نماد معاملاتی یا یک هفته پس از روز عرضه، هر کدام که کمتر باشد، معامله شود.

3-5 - در صورت منتقل شدن عرضه مازاد به روزهای کاری بعد کارگزار عرضه‌کننده صرفاً تا 9 صبح روز کاری بعد می‏تواند عرضه مازاد را از سامانه معاملاتی حذف نماید. در غیر این‏صورت عرضه مازاد تا پایان مرحله عرضه مازاد آن روز معاملاتی قابل معامله خواهد بود.

4-5 - در صورتی که در پایان مرحله نظارت کارگزار عرضه‌کننده درخواست افزایش مازاد عرضه را بدهد، افزایش مازاد با تایید بورس امکان‌پذیر است.

تبصره: طول مدت هر یک از مراحل فوق توسط هیات مدیره بورس تعیین و حداقل 3 روز کاری قبل از اعمال اطلاع‌رسانی می‏گردد. تغییر طول مدت مراحل فوق حین جلسه معاملاتی مجاز نمی‏باشد.

ماده19: مراحل انجام معاملات اوراق بهادار مبتنی بر کالا به روش حراج پیوسته به شرح زیر می‏باشد:

1. پیشگشایش: مرحله ابتدایی معاملات است که در آن امکان ورود، تغییر یا حذف سفارش وجود دارد لیکن معامله‏ای انجام نمی‏شود.

2. مرحله گشایش: این مرحله بلافاصله پس از مرحله پیش‌گشایش است و در آن، سفارش‏های موجود در سامانه معاملات براساس ساز وکار حراج تک قیمتی انجام می‏شود.

3. مرحله پیوسته: این مرحله‌پس از انجام مرحله گشایش شروع و در آن به محض تطبیق قیمت سفارش‏های وارد شده به سامانه معاملاتی، معامله انجام می‏شود.

4. مرحله حراج تک قیمتی پایانی: این مرحله پس از خاتمه مرحله پیوسته شروع می‏شود. طی این مرحله امکان ورود، تغییر یا حذف سفارش توسط کارگزاران وجود دارد لیکن معامله‏ای انجام نمی‏شود. در پایان این مرحله سفارش‏های موجود در سامانه معاملات براساس سازوکار حراج تک قیمتی اجرا می‏شود.

5. مرحله معاملات پایانی: مرحله پایانی جلسه معاملاتی است که طی آن ورود سفارش و انجام معامله صرفاً با قیمت پایانی امکان‌پذیر است.

تبصره1: انجام مراحل یک الی سه فوق در روش حراج پیوسته الزامی است. انجام مراحل چهار و پنج پس از تصویب در هیات مدیره بورس و اطلاع رسانی آن حداقل سه روز کاری قبل از اعمال، امکان پذیر می‏باشد.

تبصره2: هیات مدیره بورس می‏تواند در روش حراج پیوسته، زمانی را خارج از جلسه معاملات، برای ورود سفارش‏ها تعیین نماید.

تبصره3: طول مدت هر یک از مراحل فوق توسط هیات مدیره بورس تعیین و حداقل 3 روز کاری قبل از اعمال اطلاع‌رسانی می‏گردد. تغییر طول مدت مراحل فوق حین جلسه معاملات مجاز نمی‏باشد.

ماده20: سفارش‏های وارد شده به سامانه معاملات، حداقل باید حاوی موارد زیر باشد:

1. نماد معاملاتی

2. تعیین خرید یا فروش بودن سفارش

3. اعتبار زمانی سفارش

4. حجم سفارش

5. نوع سفارش و شرایط قیمتی آن

6. کد معاملاتی

تبصره1: انواع سفارش به لحاظ شرایط قیمتی و اعتبار زمانی توسط هیات مدیره بورس تعیین و حداقل 3 روزکاری قبل از اعمال اطلاع‌رسانی می‏گردد.

تبصره2: بورس باید از ورود سفارش‏هایی که در آن شرایط اطلاعیه عرضه رعایت نشده است، جلوگیری نماید.

فصل ششم: ضوابط معاملات تالار

ماده21: تالار معاملات زیر نظر ناظر معاملات، براساس مقررات و طبق اختیارات و مسوولیت‏های محوله اداره خواهد شد.

ماده22: در صورتی که هیات مدیره بورس برای یک نماد محدودیت نوسان قیمت مجاز تعریف نماید، کلیه سفارش‏های وارده به سامانه معاملاتی برای آن نماد باید در محدوده نوسان قیمت مجاز باشد. محدوده نوسان قیمت مجاز توسط هیات مدیره بورس تصویب و تا پایان روز قبل از عرضه اطلاع‌رسانی می‏گردد.

ماده23: در صورتی که قیمت پایه پیشنهاد شده در اطلاعیه عرضه، خارج از محدوده نوسان قیمت پایه باشد، بورس می‏تواند از انتشار اطلاعیه عرضه جلوگیری کند.

تبصره: محدوده نوسان قیمت پایه توسط هیات مدیره بورس تعیین و حداقل 3 روزکاری قبل از اعمال اطلاع‌رسانی می‏گردد.

ماده24: بورس می‏تواند روش محاسبه قیمت پایه برخی از کالاهای پذیرفته شده را براساس فرمول مشخصی اعلام کند. در این صورت عرضه‌کننده مکلف به عرضه کالای خود با قیمت پایه محاسبه شده براساس فرمول مذکور می‏باشد.

تبصره: فرمول تعیین قیمت پایه به پیشنهاد عرضه‌کننده به تایید بورس رسیده و حداقل 3 روزکاری قبل از اعمال توسط بورس اطلاع‌رسانی می‏گردد.

ماده25: میزان واحد پایه تخصیص، حداقل خرید، حداقل تغییر قیمت سفارش، حداقل عرضه و حداکثر خرید توسط هیات مدیره بورس مصوب می‏گردد. کارگزاران باید در دریافت، ثبت و تخصیص سفارش‏ها، محدودیت‏های فوق‌‌الذکر را رعایت نمایند. بورس از ورود سفارش‏ها و یا انجام معاملاتی که محدودیت‏های مذکور را رعایت ننماید، جلوگیری خواهد کرد.

تبصره: اعمال هر گونه محدودیت حجمی یا سهمیه‌بندی در خرید، فروش و یا تخصیص کالا خارج از موارد موضوع این ماده مجاز نمی‏باشد.

ماده26: در صورتی که سفارش‏های تطبیق یافته یک نماد طی یک جلسه معاملاتی کمتر از حداقل خرید جهت کشف نرخ باشد، تطبیق سفارش‏های مذکور نمی‏تواند مورد تایید بورس قرار گیرد و معامله‏ای انجام نمی‏شود.

تبصره: حداقل خرید جهت کشف نرخ توسط هیات پذیرش تعیین و تا پایان روز قبل از عرضه اطلاع‌رسانی می‏گردد.

ماده27: هرگونه عرضه کالا به صورت یکجا، به لحاظ جلوگیری نمودن از ایجاد انحصار صرفاً با موافقت مدیرعامل بورس و پس از درج در اطلاعیه عرضه امکان‌پذیر است.

ماده28: در صورتی که برای یک نماد معاملاتی حراج حضوری انجام شود و به دلیل عدم وجود تقاضای کافی معامله‏ای بر روی آن نماد صورت نپذیرد، امکان حراج مجدد نماد تا پایان آن جلسه معاملاتی وجود دارد. در این حالت باید کارگزاران متقاضی خرید، درخواست خودرا قبل از پایان جلسه معاملاتی به بورس اعلام نمایند. درصورت موافقت بورس با عرضه مجدد، عرضه‌کننده ملزم به عرضه مجدد در همان جلسه معاملاتی می‏باشد.

ماده 29: کارگزاران می‏توانند جهت شرکت در رقابت برای خرید از یک کد تجمیعی استفاده نمایند. کد تجمیعی صرفاً براساس سفارش‏های ثبت شده مشتریان در سامانه و پس از کنترل مقررات مربوط به ثبت سفارش، استفاده می‏شود.

تبصره: کارگزاران موظفند پس از قطعی شدن معامله و براساس سفارش‏های ثبت شده قبل از معامله، نسبت به تخصیص کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالای خریداری شده برای هر یک از مشتریان، طبق دستورالعمل ثبت سفارش کالا در بورس کالای ایران اقدام نمایند.

ماده30: مدیرعامل بورس صرفاً در شرایط زیر می‏تواند تمام یا تعدادی از معاملات را تایید ننماید.

الف) بر اساس تقاضای کارگزار به دلیل وقوع آن دسته از اشتباهاتی که طبق مقررات مصوب هیات مدیره سازمان احصاء می‏شود.

ب) معاملاتی که با نوسان غیرعادی قیمت همراه باشد.

ج) خطای معاملاتی متاثر از اشکال سامانه معاملاتی

د) عدم رعایت محدودیت‏های حجمی اعلام شده

ه) عدم رعایت مقررات ثبت سفارش

و) سایر موارد طبق قوانین و مقررات

تبصره1: بورس باید مراتب عدم تایید معامله را به نحو مقتضی به کارگزار خریدار و کارگزار فروشنده اعلام نماید.

تبصره2 : کلیه مدارک، سوابق و دلایل عدم تایید معاملات طبق این ماده، باید نزد بورس نگهداری و حسب درخواست، به سازمان ارسال گردد.

ماده31: برای کلیه معاملات قطعی شده توسط بورس گواهینامه انجام معامله صادر و جهت انجام امور تسویه به اتاق پایاپای ارسال می‏گردد.

فصل هفتم: سایر مقررات

ماده32: در صورتی که به دلیل حوادث غیرمترقبه تمام یا بخشی از وظایف یا مسوولیت‏های اشخاص ذی‏ربط در معامله طبق این دستورالعمل امکان‌پذیر نباشد، با حکم مرجع ذی‏صلاح، از این بابت مسوولیتی متوجه اشخاص مذکور نمی‏گردد.

ماده33: نرخ‌های خدمات و کارمزد‌های بورس و نحوه وصول آن در چارچوب سقف‌های مصوب هیات مدیره سازمان، توسط هیات مدیره بورس تصویب و اعمال می‏گردد.

ماده34: کلیه مواردی که مطابق این دستورالعمل باید توسط بورس اعلام، منتشر و یا اطلاع‌رسانی شود، از طریق سایت رسمی بورس انجام خواهد گرفت.

ماده35: این دستورالعمل دو‌ماه پس از ابلاغ اجرایی گردیده و آیین‌نامه معاملات بورس فلزات تهران مصوب 1382/06/03 شورای بورس فلزات لغو می‏گردد. در خصوص کلیه معاملاتی که قبل از لازم‏الاجرا شدن این دستورالعمل در بورس کالای ایران انجام شده است، ضوابط آیین‌نامه معاملات بورس فلزات تهران مصوب1382/06/03 شورای بورس فلزات مجری است.


[1]- تلورانس

[2]- فورس‏ماژور

اطلاعات مرتبط
دستورالعمل معاملات کالا و اوراق بهادار مبتنی بر کالا در بورس کالای ایران

کد: 500606

زمان انتشار: یکشنبه 27 مرداد 1392 12:00 ق.ظ

منبع: شورای عالی بورس

تعداد نمایش: 3762

چشم انداز بورس کالای ایران

بورس کالای ایران در افق چشم­ انداز، مرجع قیمت­ گذاری کالاهای اساسی و مواد اولیه واسطه ­ای در منطقه و یکی از گزینه­ های اولویت­ دار تولیدکنندگان برای تامین مالی و پوشش ریسک تجاری می­ باشد. 

 

 ارتباط با ما
تهران خیابان آیت الله طالقانی،بعد از تقاطع ولی عصر (عج)،شماره 351کد پستی:1593649313
تلفن گویا: 85640
نمابر : 88383000
ارتباط مستقیم: 85642100
امور سهام: 85642015
 
کلیه حقوق مادی و معنوی این پرتال متعلق به شرکت بورس کالای ایران می باشد.